In gesprek over “Het schuldige landschap”

Filosofiestudent Kevin van der Schoor start het gesprek over “Het Schuldige Landschap”. Waar Floris van den Berg grote problemen ziet in de wereld, ziet Kevin grote problemen in het betoog zelf.

Wat denkt u?

TEKST
Kevin Van der schoor

In “Het schuldige landschap” verdedigt Floris van den Berg zijn agressieve pessimisme met een beroep op klimaatproblematiek, onrecht jegens dieren en het verdwijnen van “echte”, ongereguleerde natuur. Maar waarom laat een oproep voor een duurzame toekomst, minder bio-industrie en meer natuur me misselijk achter?

Prikkeldraad

Dat is omdat het meer sensatie is dan filosofie. De idealen in dit stuk zijn overschaduwd door harde, opzwepende en bij vlagen overbodige retoriek. Alsof megastallen niet erg genoeg zijn zonder mensen te beledigen met een misplaatste opmerking over de holocaust. In totaal is ruim driekwart van het essay een uitvoerige beschrijving over hoe schandalig de stand van zaken is. Het probeert een situatie schetsen waarin “we leven en blijven leven in een schuldig landschap, zonder hoop”. Maar na deze uitgebreide ontmoedigingscampagne schrijft Van den Berg voor dat we tóch de moreel juiste keuze moeten maken.

Het ergste is dat Van den Berg in dat laatste gelijk heeft. Het klimaat staat er niet goed voor, met als grote “boosdoener” de bio-industrie, en met als slachtoffers dieren, de natuur en als dit zo doorgaat wij zelf. Maar waarom verpakt hij een moreel bejubelbare boodschap dusdanig dat niemand er naar wil luisteren? Dat niemand het serieus wil nemen? Als ik een betekenisvol cadeau koop voor mijn moeder, verpak ik het toch ook niet in prikkeldraad? Van den Berg snijdt zichzelf zo in de vingers; het klimaat bescherm je niet door mensen in de verdediging te dwingen.

De wereld redden

Daarnaast heb ik nog tal van andere bedenkingen, die ik hier beperk tot de landschapsvraag. Van den Berg zet zich namelijk af tegen de vraag van wie het landschap is. Volgens hem is reflectie op een kleine schaal pas zinvol wanneer problemen op de grote schaal zijn opgelost. Oftewel: ga eerst maar eens de wereld redden, dan kunnen we daarna bezig met het veiliggestelde landschap. Deze conclusie is paradoxaal. De filosofische boodschap van het stuk is immers dat we een individuele morele verantwoordelijkheid hebben voor ons gedrag. Het is goed om veganistisch te eten, duurzamer te leven. Iedereen moet het doen voor het genoeg is, maar het is altijd beter dan niets. Maar dit is toch stapje bij beetje de wereld leefbaar houden door te doen wat binnen onze macht ligt, op de kleine schaal waar we invloed hebben? Wat dan weer deel is van het Van wie project: zoeken naar zij die zorg dragen voor het landschap.

Daarbij betoogt Van den Berg dat vragen van wie het landschap is, het concept eigendom impliceert. Bezit is namelijk een juridisch, menselijk construct. Dit verbinden met landschap economiseert het volgens hem, wat dan weer ecologische vernietiging mogelijk maakt. Van den Berg’s versimpeling hier laat ik met rust. Wel heb ik een andere vraag. Want hoe zit het met de titel: “Het schuldige landschap”? Schuld is toch een juridisch, menselijk construct bij uitstek? Dan is Van den Berg vatbaar voor zijn eigen argument: door schuld toe te schrijven aan het landschap, schuift hij de verantwoordelijkheid van mensen af. Terwijl een landschap natuurlijk helemaal geen schuld kan dragen. Een aannemelijker verklaring is dat hij denkt dat het landschap de sporen laat zien van onze daden: onze schuld. Maar dan zijn de titel en de eerdere quote misleidend, en gaat oprechte argumentatie wederom ten onder aan geforceerde sensatie.

Tot slot: heeft Van den Berg gelijk, bevat onze landschapsvraag inherent een denkfout? Simpel gezegd, nee. Zoals in het inleidende stuk bij het dossier Van wie is het landschap staat, gaat het ons om de vraag wie zich bekommert om het geheel. Hieraan speelt bezit een ondergeschikte doch belangrijke rol. Het heeft immers direct invloed op hoe iemand verbonden is met het landschap. En die relatie, tussen mens en landschap, is precies waar wij naar op zoek zijn.

Het gesprek

Daarom willen we zorgen dat u, als lezer met een eigen unieke connectie met het landschap, uw verhaal kan doen. Dit faciliteren is het doel van de discussiepagina. Mede hierom is besloten om een opiniestuk te plaatsen wat velen, inclusief mijzelf, tegen de haren in strijkt. Niet omdat het een mening is waar Noorderbreedte achter staat, niet om u te sarren: maar omdat ook het incidenteel overwegen van extreme denkers nieuw licht kan schijnen in een discussie. Al is het maar om een keer te zien waar je het niet mee eens bent.

Dus: wat vindt u? Gaat het relaas van Floris van den Berg te ver? Helpen harde woorden het klimaat redden? Van wie is het landschap – en wie gaat ervoor zorgen, voor het te laat is? Reageer hieronder!

4 gedachten over “In gesprek over “Het schuldige landschap””

  1. Henk Tienkamp schreef:

    Mooi! Kevin heeft helemaal gelijk. Het idee van eigendom zorgt ervoor dat de geërfde gronden door de boer naar eigen goeddunken beheerd kunnen worden. Elke inmenging door de maatschappij wordt als knechting ervaren. Overheidsbeleid waar steeds meer waarde aan de grond (mestrechten, subsidies) wordt toegevoegd helpt niet, zelfs de boeren niet. Beleid zou omgekeerd moeten zijn: zorg voor vers bloed. Daar ligt het probleem, de tunnel moet afgebroken worden.

  2. Kevin schreef:

    Goed punt! Dus het eigendoms-idee zorgt dat kritiek op landschapsinvulling gezien wordt als een onterechte inbraak op iemands’ bezit. Terwijl het landschap zelf ook prioriteit moet krijgen, niet om economische belangen maar ten behoeve van natuur en duurzaamheid.

    Vraag is dan: hoe krijg je nieuw bloed in het land? Gaat dit om andere mensen, om een nieuwe visie op het land, om een breder perspectief?

  3. Klaas Breeksema schreef:

    Na bovenstaande filosofische beschouwingen kies ik voor een praktische invalshoek.
    Begin maart. Er heerst een korte winter met daarbij een stevige oostenwind. Het wad achter de kwelder wordt schoongeblazen. Ik loop bijna tot aan de laatste rijsdam in een totaal verlaten landschap. Ijs en zon. Prachtig en overweldigend. Maar…Ik mag hier niet zijn, ik ben in overtreding . Het recht van opstrek van aanpalende boeren speelt mij parten. Maar….tegelijkertijd is het voor de boeren economisch niet meer rendabel om de kwelder te beheren, om er vee te laten lopen. Er is zelfs een uitgebreid project “kwelderherstel” voor nodig om de kwelder te behoeden voor verruiging. Van wie is dat kwelderlandschap? Alleen van de boer( als bezit) of van de natuurorganisaties- om te beheren – of toch van ons allemaal , boeren én burgers én buitenlui? Ik kies voor de derde optie.

  4. Kevin schreef:

    Helemaal eens. Het is vreemd dat dit landschap legaal onbereikbaar is, terwijl de “eigenaren” het niet gebruiken en natuurorganisaties het beheren. Als iedereen er mag komen, kan men in ieder geval genieten van de natuur. Is er ook meteen meer aandacht voor het mooie kwelderlandschap. Jammer dat juridische beperkingen zo op het land drukken, vraag me af of boeren het nu nog erg zouden vinden om het gebied weer open te stellen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Sluit je aan bij Noorderbreedte!
Laat u informeren en inspireren over alles wat mooi, bijzonder en in ontwikkeling is in het Noorden!
€37,50